PB L 094 van 20050921, blz. 50

Beschikking van de Commissie van 21 september 2005 betreffende de staatssteun nr. C 5/2004 (ex N 609/2003) die Duitsland voornemens is te verlenen aan Kronoply (Kennisgeving geschied onder nummer C(2005) 3497) (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (2006/262/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese economische ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken1 en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1.PROCEDURE

(1) Duitsland heeft bij brief van 22 december 2003 (A/39031) zijn voornemen bekendgemaakt om in het kader van de multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten2 (hierna „multisectorale kaderregeling 1998”) investeringssteun te verlenen aan de onderneming Kronoply GmbH, Heiligengrabe (Brandenburg), (hierna „Kronoply”). De steun werd onder nummer N 609/03 ingeschreven.

(2) De Commissie deelde Duitsland bij brief van 18 februari 2004 (SG/D/200649) mee dat zij besloten had de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden.

(3) Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt3. De Commissie verzocht alle belanghebbenden hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.

(4) Duitsland maakte bij brief van 19 maart 2004 (A/32003) zijn opmerkingen kenbaar.

(5) Bij brief van 24 mei 2004 (A/33878) maakte Luther Menold Rechtsanwaltsgesellschaft mbH namens Kronoply zijn opmerkingen kenbaar. Deze opmerkingen zijn op 19 november 2004 aan Duitsland toegezonden (D/58277).

2.BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

2.1.Eerste aanmelding N 813/2000

(6) De onderhavige beschikking houdt verband met steunmaatregel nr. N 813/2000 ten gunste van de onderneming Kronoply, die door de Commissie is goedgekeurd.

(7) Op 3 juli 2001 (SG/D/289524) keurde de Commissie in het kader van de multisectorale kaderregeling 1998 een brutosteunintensiteit goed van 31,5% ten gunste van Kronoply voor de bouw van een productielocatie voor „Oriented Strand Boards”4 (hierna „OSB”) in Heiligengrabe, Brandenburg, een steungebied in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag. Van de maximale steunintensiteit van 3,5% werd 3,5 procentpunt afgetrokken omdat de relevante markt als een krimpende markt werd beschouwd.

(8) De Commissie berekende de drie correctiecoëfficiënten voor het vaststellen van de maximale steunintensiteit overeenkomstig de multisectorale kaderregeling 1998. Dat leverde een steunintensiteit op van 31,5% (factor concurrentie 0,75, factor kapitaal/arbeid 0,8 en factor regionaal effect 1,5). De steun bedroeg derhalve 35,4 miljoen EUR5.

(9) De berekening van de factor concurrentie leidde tot meningsverschillen tussen de Commissie en Duitsland. Wel definieerden beide partijen de relevante markt als de markt voor OSB en producten van triplex- en multiplexhout. Eerst legde Duitsland onderzoeken voor waaruit bleek dat de betrokken markt niet als een krimpende markt kon worden beschouwd. De Commissie trok het onderzoek in twijfel omdat daarin werd uitgegaan van een uitzonderlijk sterke groei van de vraag in het jaar 2000 ten opzichte van de voorgaande jaren. Nadat vervolgens meermalen informatie was uitgewisseld verlaagde Duitsland de intensiteit van de aangemelde steun van 35 tot 31,5%:

(10) Op 3 januari 2002 (A/30013) verzocht Duitsland om een wijziging van de beschikking van de Commissie. Duitsland legde bewijsstukken voor waaruit bleek dat de verwachte stijging van de vraag in 2000 zich inderdaad had voorgedaan en dat de markt derhalve niet kromp. De Commissie wees dit verzoek om wijziging van haar beschikking bij brief van 5 februari 2002 (D/50463) af met het argument dat de steunintensiteit op basis van een correcte berekening van alle relevante factoren was uitgevoerd. De Commissie kon alleen al om de volgende redenen haar beschikking niet wijzigen: immers, de beoordeling van de factor concurrentie berustte op een vergelijking van de ontwikkeling van het waargenomen verbruik van het betrokken product en het groeicijfer van de productieve sector als geheel in de jaren 1994-1999, evenals op een prognose die op het moment dat de beschikking werd gegeven, correct was.

2.2.Tweede aanmelding N 609/2003

(11) Met de tweede aanmelding werd getracht om, door bijkomende steun van 3,5% toe te kennen (omgerekend 3.939.947 EUR) de eerder verworpen, hogere steunintensiteit van 35% te bereiken.

(12) Duitsland verklaarde dat de marktdefinitie in de eerste aanmelding N 813/2000 feitelijk onjuist was, en beriep zich op artikel 9 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag6 (hierna „Verordening (EG) nr. 659/1999)”, waarin wordt bepaald dat een beschikking onder de volgende voorwaarden kan worden herroepen: „[…] kan de Commissie een […] beschikking herroepen, indien de beschikking berustte op tijdens de procedure verstrekte onjuiste informatie die voor de beschikking doorslaggevend was.”

(13) Terwijl de relevante markt in de oorspronkelijke aanmelding als de markt voor OSB en triplex- en multiplexhout was gedefinieerd, bleek volgens Duitsland uit de nieuwe onderzoeken die het had ingediend dat het passender zou zijn de relevante markt als de markt voor OSB en bepaalde segmenten van de triplex- en multiplexsector te definiëren. Volgens deze nieuwe marktdefinitie was de relevante markt in de betrokken periode geen krimpende markt in de zin van punt 3.4 van de multisectorale kaderregeling 1998, en daarom moest een maximale steunintensiteit van 35% worden goedgekeurd.

2.3.Besluit tot inleiding van de procedure

(14) De Commissie is niet ingegaan op het verzoek van Duitsland om de relevante markt op basis van een andere definitie van substitueerbare producten te beperken tot de markt voor OSB en voor bepaalde segmenten van de triplex- en multiplexsector.

(15) De Commissie achtte een nieuwe beoordeling van de markt niet nodig, omdat twee belangrijke elementen ontbraken waardoor ernstig moest worden betwijfeld of de steun wel verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt:

3.OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(16) Duitsland hield vol dat de Commissie de relevante markt opnieuw diende te beoordelen overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 659/1999:

4.OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(17) Kronoply bleef bij zijn standpunt dat hetzelfde investeringsproject meermalen kan worden aangemeld, en onderbouwde dit argument met arresten van verschillende rechtszaken:

(18) Ook beweerde Kronoply dat de Commissie de nieuwe aanmelding inhoudelijk moest onderzoeken, en de onderneming voerde daarvoor voornamelijk twee redenen aan:

(19) Kronoply bestreed dat er geen sprake was van een stimulerend effect en onderbouwde zijn standpunt met de volgende argumenten:

5.BEOORDELING

(20) Na de opmerkingen van Duitsland en van Kronoply te hebben onderzocht blijft de Commissie bij het standpunt dat zij in haar besluit tot inleiding van de procedure heeft uiteengezet, namelijk dat een nieuwe beoordeling van de markt overeenkomstig de multisectorale kaderregeling 1998 niet noodzakelijk is, omdat de steun niet voldoet aan twee principiële voorwaarden: stimulerend effect en noodzakelijk karakter.

5.1.Geen extra, voor steun in aanmerking komende investeringsuitgaven in de zin van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen

(21) De Commissie is van mening dat de onderhavige aanmelding N 609/03 (van 22 december 2003) als een afzonderlijke, tweede aanmelding van steun voor Kronoply moet worden beschouwd, die evenwel niet tot nieuwe investeringen of tot de schepping van werkgelegenheid leidt. Derhalve is er geen sprake van extra, voor steun in aanmerking komende uitgaven in de zin van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen, op grond waarvan bijkomende steun zou kunnen worden toegekend.

(22) De Commissie heeft bij Beschikking SG (2001) D/289524 van 3 juli 2001 investeringssteun van 35,4 miljoen EUR ten behoeve van Kronoply goedgekeurd. Deze beschikking berustte op de destijds door Duitsland verstrekte gegevens. De Commissie besloot geen bezwaar te maken en hechtte haar goedkeuring aan de steun in de vorm waarin deze uiteindelijk door Duitsland was voorgesteld. De beschikking werd zowel door Duitsland als door Kronoply aanvaard. Vervolgens werd de steun door de Duitse autoriteiten toegekend en op 31 januari 2003 voltooide Kronoply zijn investeringsproject.

(23) Pas 18 maanden na de eindbeschikking van de Commissie – en bijna een jaar na de voltooiing van het investeringsproject –stelde Duitsland in zijn aanmelding van 22 december 2003 een nieuwe marktdefinitie voor en verklaarde het dat het op basis van nieuwe onderzoeken passender zou zijn om de relevante markt te definiëren als de markt voor OSB en bepaalde segmenten van de triplex- en multiplexsector. Zoals zij in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure reeds heeft uiteengezet zal de Commissie onder deze omstandigheden haar vorige beschikking niet herzien. De Commissie is van oordeel dat het voorstel van Duitsland om een andere marktdefinitie te hanteren niet onder artikel 9 van Verordening (EG) nr. 659/1999 valt.

(24) Overeenkomstig de uitspraak van het Gerecht van eerste aanleg in de zaak Kronoply / Commissie is de Commissie van mening dat een lidstaat nieuwe steun kan aanmelden of een reeds goedgekeurd steunvoornemen dan wel volledig verschillende tranches van een steunmaatregel voor een bepaald project kan wijzigen en dat de Commissie hieraan haar goedkeuring kan hechten, wanneer voor elke tranche het stimulerend effect en het noodzakelijk karakter kan worden aangetoond. Duitsland heeft echter naast het reeds uitgevoerde project geen bijkomende investeringsprojecten van Kronoply aangemeld. Het te financieren steunvoornemen was bovendien ongeveer één jaar vóór de aanmelding van het nieuwe steunvoornemen voltooid. De Commissie is derhalve tot de conclusie gekomen dat met deze tweede aanmelding louter werd beoogd de eerder afgewezen hogere steunintensiteit van 35% te bereiken, zonder dat er sprake was van extra, voor steun in aanmerking komende uitgaven, waarvoor steun ten bedrage van 3.936.947 EUR kon worden goedgkeurd, en zonder dat er sprake is van een stimulerend effect of een noodzakelijk karakter.

(25) Zoals het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in zijn arrest van 5 oktober 2000 in zaak C-288/96 (Bondsrepubliek Duitsland / Commissie)7 heeft geoordeeld, moet de Commissie dergelijke steun als exploitatiesteun beschouwen omdat deze wordt toegekend zonder dat de begunstigden verplichtingen worden opgelegd ten aanzien van het gebruik ervan en hij derhalve bestemd is voor de verbetering van de kaspositie van de onderneming.

5.2.Stimulerend effect van de steun

(26) De Commissie is van oordeel dat met deze opmerkingen voldoende is aangetoond dat de goedkeuring van nieuwe steun niet tot een nieuwe investering zou leiden en geen stimulerend effect zou hebben; toch wil zij ter beantwoording van de opmerkingen van Duitsland en Kronoply het begrip stimulerend effect nader toelichten.

5.2.1.Investeringsproces

(27) Bedrijfsinvesteringen moeten als een dynamisch proces worden beschouwd. Belangrijk is hierbij onderscheid te maken tussen de ex ante- en de ex post-fase:

5.2.2.Ex ante-beoordeling van het stimulerend effect op basis van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen

(28) In punt 4.2 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen wordt de volgende test gebruikt om te onderzoeken of de steun een stimulerend effect heeft: de ontvanger van de steun moet de steunaanvraag vóór de aanvang van de uitvoering van de projecten indienen. Is dit het geval, dan gaat de Commissie ervan uit dat er sprake is van een stimulerend effect.

(29) Duitsland en Kronoply gaven in hun opmerkingen te kennen dat aan de voorwaarden van punt 4.2. van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen was voldaan, omdat Kronoply de steunaanvraag vóór de aanvang van de uitvoering van het project had ingediend.

(30) De test van punt 4.2 is bedoeld om het stimulerende effect te onderzoeken zonder de investering al te zeer te vertragen. Een uitvoerige analyse van alle economische aspecten van de investeringsbeslissing van de steunontvanger zou zeer moeilijk of tijdrovend kunnen blijken en daarmee de investering en de economische ontwikkeling van de regio in de weg kunnen staan.

(31) Bij de beoordeling van het stimulerend effect van de bijkomende steun van 3,5% gaat het om de vraag of het verschil tussen 31,5% en 35% gevolgen had voor het stimulerend effect en van invloed was op de investeringsbeslissing van Kronoply:

5.2.3.Ex post-beoordeling van het stimulerend effect op basis van de feiten

(32) In plaats van nog verder op de ex ante-beslissing van Kronoply in te gaan acht de Commissie het zinvoller zich op de feiten te baseren. Het is duidelijk dat Kronoply tot de investering heeft besloten en zijn activiteiten ook heeft voortgezet toen slechts een steunintensiteit van 31,5% werd goedgekeurd. Het investeringsvoornemen werd volgens het oorspronkelijke plan voltooid. Ook heeft Kronoply zijn investeringsplan in het licht van de geringere steunintensiteit niet aangepast.

(33) Kronoply zal zijn gedrag niet veranderen, ongeacht of de onderneming bijkomende steun ontvangt of niet: er is geen indicatie dat bijkomende steun Kronoply ertoe zou brengen zijn productie te verhogen of de productie-installaties uit te breiden. Aangezien de investeringen reeds zijn verricht behoeft ook niet te worden gevreesd dat Kronoply zijn productie stopzet, indien hij geen verdere steun ontvangt.

(34) Daarom is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de toekenning van steun ten belope van 3,5% geen stimulerend effect zou hebben.

(35) Zoals in het besluit tot inleiding van de procedure reeds wordt uiteengezet kunnen steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken in de zin van artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag enkel worden goedgekeurd indien de steun een stimulerend effect heeft. Wanneer – zoals in deze zaak – de investeringen al zijn uitgevoerd, heeft de steun geen dergelijk stimulerend effect en leidt hij niet tot nieuwe investeringen of tot de schepping van werkgelegenheid. Daarom kan de Commissie de steun niet rechtvaardigen op grond van een toename van het aantal nieuwe investeringen of de schepping van werkgelegenheid in de zin van artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag. Zij komt wederom tot de conclusie dat de bijkomende steun ten bedrage van 3.936.947 EUR exploitatiesteun vormt.

5.3.Noodzakelijk karakter van de steun

(36) Ten aanzien van de verklaringen in het besluit tot inleiding van de procedure is de Commissie van mening dat het beginsel van het noodzakelijk karakter van de steun rechtstreeks voortvloeit uit het begrip inzake de controle op staatssteun. De Commissie kan steun slechts als verenigbaar met artikel 87, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag verklaren wanneer vaststaat dat de steun bijdraagt aan de verwezenlijking van één van de genoemde doelstellingen, die de begunstigde onderneming onder normale marktvoorwaarden met eigen maatregelen niet kan bereiken. Dit is vaste praktijk van de Commissie, welke door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, met name in zijn arrest van 17 september 1980 in de zaak 730/79 (Philip Morris / Commissie)8, is bevestigd.

(37) Zoals in de overwegingen 26 tot en met 35 reeds is aangegeven vormt de voorgenomen steun geen stimulans voor nieuwe investeringen of voor de schepping van werkgelegenheid. Er wordt van de ontvanger van de steun noch een tegenprestatie verlangd, noch een bijdrage aan een doel van gemeenschappelijk belang. Daarom betreft het exploitatiesteun ter dekking van de lopende uitgaven, die Kronoply normaal gesproken zelf zou moeten dragen.

(38) Volgens punt 4.15 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen is exploitatiesteun in principe verboden. Dergelijke steun mag evenwel bij uitzondering worden toegestaan in de regio’s die onder de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag vallen mits deze i) door de bijdrage ervan aan de regionale ontwikkeling en ii) de aard ervan gerechtvaardigd is en de hoogte ervan in verhouding staat tot de te verhelpen handicaps. Duitsland heeft geen gegevens over eventuele handicaps voorgelegd en evenmin aangetoond hoe de bijkomende steun de regionale ontwikkeling zou moeten bevorderen.

(39) Uit het voorafgaande blijkt dat bijkomende steun niet noodzakelijk is, omdat Kronoply besloten heeft zijn activiteiten voort te zetten nadat slechts een geringere steunintensiteit van 31,5% was goedgekeurd. Dat betekent dat Kronoply een rendabele onderneming is of in ieder geval niet op bijkomende steun is aangewezen. Eventuele bijkomende steun in deze fase zou voor Kronoply een onverwachte meevaller zijn.

(40) De Commissie komt derhalve tot de conclusie dat de steun in dit geval ook niet verenigbaar is met artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag omdat hij niet noodzakelijk is voor de regionale ontwikkeling.

(41) Tenslotte wordt onderzocht of de uitzonderingsbepalingen van artikel 87, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag op de steun van toepassing zijn.

6.CONCLUSIE

(42) De Commissie stelt vast dat de aangemelde steun staatssteun vormt in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Aangezien de steun noch een stimulerend effect heeft noch noodzakelijk is, is geen van de uitzonderingsbepalingen van artikel 87, leden 2 of 3, van het EG-Verdrag van toepassing. De steun is derhalve ongeoorloofde exploitatiesteun en mag niet worden toegekend,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun ten bedrage van 3.936.947 EUR die Duitsland volgens aanmelding N609/2003 voornemens is aan Kronoply GmbH toe te kennen, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.
Deze staatssteun mag bijgevolg niet worden toegekend.

Artikel 2

Duitsland deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.
Gedaan te Brussel, 21 september 2005.

Voor de Commissie

Neelie Kroes

Lid van de Commissie


  1. PB C 258 van 20.10.2004, blz. 12.

    (terug)
  2. PB C 107 van 7.4.1998, blz. 7.

    (terug)
  3. Zie voetnoot 2.

    (terug)
  4. OSB is een plaatmateriaal voor de bouw dat uit drie lagen zogenaamde „Strands” is opgebouwd (lange houtspanen) en hoofdzakelijk uit naaldhout bestaat. OSB wordt gebruikt voor houtskeletbouw, en met name voor de sanering en restauratie van oude gebouwen, in de prefabbouw en de verpakkingsindustrie.

    (terug)
  5. Bestaande uit investeringssteun in de vorm van een niet-terugvorderbare subsidie van 19,92 miljoen EUR, toegekend in het kader van het 29e kaderprogramma van de Gemeinschaftsaufgabe „Verbesserung der regionalen Wirtschaftsstruktur”, en uit een investeringspremie van 15,48 miljoen EUR toegekend op basis van de Investitionszulagengesetz 1999.

    (terug)
  6. PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1, gewijzigd bij de Toetredingsakte van 2004.

    (terug)
  7. Jurispr. [2000], blz. I-8237, punt 48.

    (terug)
  8. Jurispr. [1980], blz. 2671.

    (terug)